^{#smrgKİTABEVİ} Muhacirler İmparatorluğu: Osmanlı İmparatorluğu'nun Son Döneminde Kuzey Kafkasyalı Müslümanlar - 2026

1850'ler Birinci Dünya Savaşı arasında, yaklaşık bir milyon Kuzey Kafkasyalı Müslüman Osmanlı İmparatorluğu'na sığındı. Bu Müslüman muhacirlerin iskânı, Osmanlı Devleti'ni değiştirdi, bölgesel ekonomileri canlandırdı fakat aynı zamanda toprak üzerindeki rekabeti kızıştırdı ve bazen mezhep gerilimlerine zemin hazırladı. Rus ve Osmanlı imparatorluklarının sınırlarında temel değişikliklere neden oldu. Muhacirler İmparatorluğu, geç dönem Osmanlı tarihini kitlesel yerinden edilme olgusu üzerinden yeniden kurguluyor ve modern Ortadoğu'daki muhacir iskânı uygulamalarının kökenlerini gün yüzüne çıkarıyor. Vladimir Hamed-Troyansky, tarihyazımsal bir düzeltme sunuyor: 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu, Milletler Cemiyeti ve Birleşmiş Milletler'in kurduğu mülteci sistemlerinden çok daha önce bir mülteci rejimi oluşturmuştu. Henüz uluslararası mülteci hukukunun gelişmediği bir çağda devletin yükümlülükleri ve muhacirlere sağlanması gereken yardım konusunda beklentiler yarattı. “Muhacirler İmparatorluğu Türkiye, Ürdün, Bulgaristan, Gürcistan, Birleşik Krallık ve Rusya başta olmak üzere, özerk Kuzey Kafkasya cumhuriyetleri Kabardey-Balkar, Kuzey Osetya-Alanya ve Dağıstan ile Romanya, Ermenistan, Azerbaycan ve ABD'nin de aralarında bulunduğu yirminin üzerinde devlet arşivinde ve özel arşivlerde yürütülen kapsamlı araştırmalara dayanmaktadır. Göçe yukarıdan aşağı ve aşağıdan yukarı yaklaşımlar benimseyerek mülteciliğin farklı yüzlerini ya da muhacirlerin yerlerinden edilmelerini nasıl deneyimlediklerini keşfe çıkmaktadır.” VLADIMIR HAMED-TROYANSKY