^{#smrgKİTABEVİ} Türkler Nasıl Yenilir : Avrupa'nın Osmanlı'ya Karşı İlk Sistematik Askeri Tezi (1502) -

Buda, 1502 sonbaharı. Macar Kralı II. Vladislas'ın sarayında Dubrovnikli bir diplomat, kralın masasına ince bir el yazması bırakır: ‘Quibus itineribus Turci sint aggrediendi' ‘Türklere hangi yollardan saldırılmalı.'Felix Petancius, yıllarca Osmanlı sarayında elçilik yapmış, Türk topraklarını adım adım gözlemlemiş, II. Bayezid'in ordusunu içeriden tanımış bir adamdır. Ve Hristiyan Avrupa'ya sunduğu şey bir teori değil, bir plandır: Tuna boyunu izleyen kara güzergâhı, Adriyatik'ten Selanik'e inen deniz hattı, Balkan dağlarındaki gizli geçitler, Trakya'da hangi nehrin hangi mevsimde geçileceği, Edirne ve Konstantinopolis'in zayıf surları, yeniçeri ocağının ikmal yolları, Hristiyan tebaa içinde isyana hazır gruplar.Avrupa'nın ilk sistematik Türk-yıkım stratejisidir ve modern askerî istihbarat geleneğinin doğum belgesidir. 1522'de Viyana'da Cuspinianus tarafından basılan eser, 23 baskı yaparak 1664'e kadar Avrupa saraylarında elden ele dolaştı; Habsburg generalleri, papalık tarihçileri, Eugen von Savoyen sefer planlarını yaparken bu kitabı masalarında bulundururlar.Petancius'un soğukkanlı kalemi, Osmanlı zaaflarını öyle bir titizlikle dökümlemiştir ki okuyan modern Türk okuru, atalarının askerî tarihinin düşmanın gözünden ne kadar yakından izlendiğini ürpererek görür. Beş yüz on yıl boyunca Türkçeye çevrilmedi. Çünkü çevrilmemesi gerekiyordu. Şimdi ilk kez Türk akademik okuruyla buluşuyol buluşuyor bir tarih kitabı olarak değil, kanlı canlı bir tarihsel belge olarak. Düşmanın gözünden Osmanlı: çıplak, korkutucu, ve geriye dönüp bakıldığında bizim askerî dehâmızın dolaylı kanıtı.