^{#smrgKİTABEVİ} Cihad-ı Ekber: Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin İran'da Cihad Faaliyetleri - 2026

Osmanlı Devleti, 29 Ekim 1914'te İngiltere'nin öncülük ettiği İtilaf Devletlerine karşı savaşan Almanya'nın başını çektiği İttifak Devletleri safında Birinci Dünya Savaşı'na girdi. Bu savaşta Osmanlı'ya düşen görev İtilaf Devletlerinin sömürgelerinde yaşayan Müslümanları o zaman için en güçlü İslâm devletini temsil eden Osmanlı halifesinin Cihâd-ı Ekber çağrısıyla İngiltere, Rusya ve Fransa'ya karşı ayaklandırmaktı. Böylece savaşın ana merkezi olan Avrupa'daki cephelere İtilaf Devletleri sömürgelerinden gelecek olan destek engellenirken sömürgelerde ayaklanan Müslümanlara karşı Avrupa'dan İtilaf Devletleri kuvvetlerinin kaymasıyla Almanya'nın yükü hafifletilecekti. Osmanlı donanmasının zayıflığı sebebiyle Kuzey Afrika'daki İtilaf Devletlerinin Müslüman sömürgelerinde cihâd çağrısı çok etkili ve sürekli olamadı. Osmanlı kara ordusu Almanya'nın silah, mühimmat, para ve kurmay desteği ile Rusya ve İngiltere'nin paylaşarak sömürgeleştirdiği İran'a girerek Afganistan üzerinden Hindistan'a ulaşıp bölgede İtilaf Devletlerine karşı isyanlar çıkarmaya çalışacaktı. İran'daki Cihâd-ı Ekber faaliyetleri Osmanlı'nın Tahran büyükelçiliğinin öncülüğünde yürütüldü. Sünni Osmanlı ile Şii İran arasındaki mezhep ayrılıkları fiilen İran'ı işgal eden gayrimüslim Rusya ve İngiltere'nin ortak düşmanlığı temelinde ittifaka çevrilmeye çalışılsa da başarılı olunamadı. Cihâd propagandasının etkisinde kalan bazı Şii müçtehitler ve İranlı siyasilerle ittifaklar kurulsa da Osmanlı kara ordusunun ağırlıklı olarak yağmaya ve kaçmaya meyilli Türk ve Kürt aşiret kuvvetlerinden oluşup düzenli bir orduya dönüşememesinden kaynaklanan askerî başarısızlıklar karşı propaganda ve saldırıların da etkisiyle İran'daki cihâd faaliyetlerini sekteye uğradı. Rıdvan Ayaydın tarafından kaleme alınan Cihâd-ı Ekber: Birinci Dünya Savaşı'nda Osmanlı Devleti'nin İran'da Cihâd Faaliyetleri adlı eserde, tüm bu süreçle beraber Almanya'dan İran için gönderilen maddi desteğin akıbeti ve Cihâd-ı Ekber'in Rusya'nın savaştan çekilmesindeki etkileri gibi birçok konuya değinilmektedir.