#smrgKİTABEVİ Medaris-i İlmiye Müfettişi Serezli Mehmet Esat Efendi ve Teftiş Raporlar - 2023
15 Mart 1914 tarihinde şeyhülislamlık makamına getirilen Mustafa Hayri Efendi'nin 1914-1915 eğitim öğretim yılında İstanbul medreselerinde başlattığı ve peyderpey taşradaki medreselere de yaygınlaştırılmış olan ıslahat düzenlemelerinde yer yer Mehmet Esat Efendi'nin fikirleriyle örtüşen uygulamalara rastlanılmaktadır. Bunun somut işaretlerini tanzim ettiği teftiş raporlarının satır aralarında görmek mümkündür. Nitekim Esat Efendi'nin tanzim ettiği 21 Mart 1914 tarihli bir raporda medreselerin ıslahı için gerekli görülen hususlardan özellikle medrese ortamlarının sağlık açısından uygunluğu, müderris ve dersiamların ehliyet ve liyakat sahibi olmaları, kendini yenileyememiş eğitimcilerin tasfiyesi, ders programlarının iyileştirilmesi, talebe başarısının esas alınacağı sınıf geçme sistemine geçilmesi, talebe disiplin işlerinin sıkı takibi ve medreselerin düzenli olarak teftiş edilmesi gibi tekliflerin tamamı Şeyhülislam Mustafa Hayri Efendi'nin 1914-1915 eğitim öğretim yılında medreselerde uygulamaya koyduğu düzenlemelerle örtüşmektedir.
Esat Efendi'nin teftiş raporları, tanzim edildiği dönem açısından hem medreselerdeki geleneksel eğitim sisteminin mevcut durumuna ve yaşanan sorunlarına ışık tutmakta, hem de ihtiyaç duyulan ıslahatın uygulamaya dönük öncü fikirlerini içermektedir. Esat Efendi, medreselere ilişkin olanlar yanında yaygın din eğitimi faaliyetlerinden olan camilerde vaaz verilmesi konusunda da kapsamlı bir rapor kaleme almıştır. Önemli tespit ve değerlendirmeleri içeren 8 Nisan 1914 tarihli raporda yaygın din eğitimine ilişkin somut ve uygulanabilir öneriler bulunmaktadır. Esat Efendi'ye göre, cami kürsüleri sosyal hayata yön veren, toplumu manevi açıdan yetiştiren ve tedavi eden önemli mevkilerdir. Bir vaizde ve bir mürşitte hüsn-i intihâb, hüsn-i takrir, celb-i kulûb, tesir ve teessür gibi beş vasıf bulunması gerekmektedir. Bunlar; güzel konu seçimi, güzel anlatım, gönülleri celbetme/kazanma, hitap edilen kitleyi etkileme ve etkilenme olarak ifade edilmektedir.
Esat Efendi'nin, medâris-i ilmiye müfettişliği görevi esnasında tanzim ettiği raporların kapsamlı bir şekilde ele alınarak değerlendirildiği "Medâris-i İlmiye Müfettişi Serezli Mehmet Esat Efendi ve Teftiş Raporları" isimli eser, onun medreselere ve eğitime ilişkin görüşlerinin yanında düşünce ve fikir dünyasının birincil kaynaklara dayalı olarak ele alındığı bir çalışma olarak dikkat çekmektedir. - Hasan Yıldız
15 Mart 1914 tarihinde şeyhülislamlık makamına getirilen Mustafa Hayri Efendi'nin 1914-1915 eğitim öğretim yılında İstanbul medreselerinde başlattığı ve peyderpey taşradaki medreselere de yaygınlaştırılmış olan ıslahat düzenlemelerinde yer yer Mehmet Esat Efendi'nin fikirleriyle örtüşen uygulamalara rastlanılmaktadır. Bunun somut işaretlerini tanzim ettiği teftiş raporlarının satır aralarında görmek mümkündür. Nitekim Esat Efendi'nin tanzim ettiği 21 Mart 1914 tarihli bir raporda medreselerin ıslahı için gerekli görülen hususlardan özellikle medrese ortamlarının sağlık açısından uygunluğu, müderris ve dersiamların ehliyet ve liyakat sahibi olmaları, kendini yenileyememiş eğitimcilerin tasfiyesi, ders programlarının iyileştirilmesi, talebe başarısının esas alınacağı sınıf geçme sistemine geçilmesi, talebe disiplin işlerinin sıkı takibi ve medreselerin düzenli olarak teftiş edilmesi gibi tekliflerin tamamı Şeyhülislam Mustafa Hayri Efendi'nin 1914-1915 eğitim öğretim yılında medreselerde uygulamaya koyduğu düzenlemelerle örtüşmektedir.
Esat Efendi'nin teftiş raporları, tanzim edildiği dönem açısından hem medreselerdeki geleneksel eğitim sisteminin mevcut durumuna ve yaşanan sorunlarına ışık tutmakta, hem de ihtiyaç duyulan ıslahatın uygulamaya dönük öncü fikirlerini içermektedir. Esat Efendi, medreselere ilişkin olanlar yanında yaygın din eğitimi faaliyetlerinden olan camilerde vaaz verilmesi konusunda da kapsamlı bir rapor kaleme almıştır. Önemli tespit ve değerlendirmeleri içeren 8 Nisan 1914 tarihli raporda yaygın din eğitimine ilişkin somut ve uygulanabilir öneriler bulunmaktadır. Esat Efendi'ye göre, cami kürsüleri sosyal hayata yön veren, toplumu manevi açıdan yetiştiren ve tedavi eden önemli mevkilerdir. Bir vaizde ve bir mürşitte hüsn-i intihâb, hüsn-i takrir, celb-i kulûb, tesir ve teessür gibi beş vasıf bulunması gerekmektedir. Bunlar; güzel konu seçimi, güzel anlatım, gönülleri celbetme/kazanma, hitap edilen kitleyi etkileme ve etkilenme olarak ifade edilmektedir.
Esat Efendi'nin, medâris-i ilmiye müfettişliği görevi esnasında tanzim ettiği raporların kapsamlı bir şekilde ele alınarak değerlendirildiği "Medâris-i İlmiye Müfettişi Serezli Mehmet Esat Efendi ve Teftiş Raporları" isimli eser, onun medreselere ve eğitime ilişkin görüşlerinin yanında düşünce ve fikir dünyasının birincil kaynaklara dayalı olarak ele alındığı bir çalışma olarak dikkat çekmektedir. - Hasan Yıldız
