^{#smrgKİTABEVİ} Yeni Kurumsal İktisat Perspektifiyle Türk Denizcilik Sektörü Gelişiminde Kurumların Etkisi (1923-2023) -

Ticari ve askerî sahada denizcilik, dünya ülkelerini etkileyen, dünya tarihini değiştiren ve kurumsal dönüşümü getiren en önemli faktörlerdendir. Her iki alanda da üstün olan devletler, dünya ekonomisini küreselleştiren güç olmuşlardır. Denizcilik tarihinin götürülebileceği en eski çağlardan günümüze kadar, politik, askerî veya ekonomik alanda üstünlük yarışında olan toplulukların denizle bağı asla kesilmemiştir. Çünkü denizde gücü yakalayan devletlerin ticaret rotalarına, hammadde ve nihai ürünlere, her türlü insan gücüne, en güçlü lojistik sistemlere, en gelişmiş teknolojiye ve en geniş pazar hâkimiyetine sahip olma avantajı vardır. Bu avantajlara ulaşan devletler, güçlü ve kapsayıcı kurumsal yapıyla gelişmeye devam ederler. Bu kurumsal yapı ise patika bağımlılığı sayesinde bir başlangıç ve bitişi olmayan, daha çok süreklilik arz eden ve zamanların birbirine bağlandığı sonsuz bir yol gibidir. Denizcilik sektörü, dünya ekonomisi için olduğu kadar Türkiye ekonomisi için de önemlidir. Bu sektörde yaşanan gelişmelerin, ikinci yüzyılına giriş yapan Türkiye'nin ekonomisi ile millî savunma gücünü iyileştireceği açıktır. Türkiye'nin dünya ekonomileri içinde önemli bir yere ulaşması ve yerini koruması, nitelikli denizcilik gücü eşliğinde gerçekleşebilir. Ayrıca kültürel ve eğitim boyutlarının kurumsal katkısı nedeniyle, bu sektörün ülke kalkınmasındaki yeri, diğer sektörlerden farklılaşır. Dünyanın en eski iş kolu olan denizcilik, tüm alt sektörleriyle ülkemizin kalkınma ve büyümesinde önemli bir paya sahiptir. Sahip olduğu iktisadi potansiyeli, “denizciliği, Türk'ün büyük ülküsü olarak” hedef noktaya taşımaya devam etmektedir. Üç tarafı denizlerle çevrili olan ve birçok limana ev sahipliği yapan deniz kıyılarımız, bu ülkenin dünyayla entegrasyonu ve ekonomik iş birlikleri için özsermayesidir. Bu çalışmada, ülkemiz ekonomisi için verimli bir alan olan denizcilik sektörünün yüz yıllık tarihi ve bugünkü durumu, yeni kurumsal iktisat ve işlem maliyetleri çerçevesinde açıklanmaya çalışılmıştır. Yeni kurumsal iktisat çalışmalarında öncü iktisatçılardan Douglass North'un kurumsal iktisat anlatımı çerçevesinde gerçekleştirilen çalışma, kurumların işlem maliyetleri ekseninde nasıl değiştiğini, denizcilik sektörü üzerinden açıklayan ilk örnek çalışma niteliği taşımaktadır.